We moeten het publieke debat verrijken

‘We moeten hoognodig eens wat ruimte in ons hoofd maken om hetzelfde anders te zien.’ Daan Roovers is niet voor niets Denker des Vaderlands. Refererend aan het onderwijsdebat spreekt ze over ‘boven de partijen staan en met wat meer afstand te kijken naar wat er gebeurt.’

 

Wat heb je nodig om te functioneren in een democratie? Roovers: ‘In ieder geval onderwijs en media. En die liggen juist nu onder vuur. Wie kunnen we nog vertrouwen als het gaat over nieuws? Hoe komt het dat we de een vertrouwen en onze sympathie geven en de ander wordt verguisd? Veel heeft te maken met de (aard en bronnen van de) informatie die je tot je krijgt.’

Niemand denkt nog zelf na
Roovers pleit ervoor om vooral weer eens zelf na te denken. ‘Klinkt heel cru, maar doordat machines steeds meer de rol van beslissers overnemen, denken we zelf niet meer goed na. We volgen de gegeven leidraad blindelings. Machines sorteren voortdurend voor op beslissingen, maar waarom wordt een besluit eigenlijk genomen? Waarom is er niet gewoon iemand waar je naartoe kunt voor je vragen? Bijvoorbeeld over de overheid. De Nationale ombudsman pleitte eerder ook al voor zo’n loket. Geen digitaal loket, nee, gewoon een loket met een mens van vlees en bloed die je verder helpt.’

Foto Bob Bronshoff

Fraudegevoelig
Digitaal is mooi, maar het is ook fraudegevoelig, aldus Roovers. ‘We hebben net gehoord van Katleen Gabriëls dat het echt niet zo moeilijk is om geanonimiseerde informatie weer te herleiden tot personen. Dat is heel gevaarlijk. Als iemand jouw identiteit overneemt, hoe ga je dan nog bewijzen dat jij bestaat? Dat je niet die dingen hebt gedaan waarvan je nu wordt beschuldigd?’

Generatie klaarstomen voor toekomst
Met dergelijke problematiek voor ogen moeten we de toekomstige generatie klaarstomen voor de toekomst. Een toekomst die hoe dan ook toch digitaler zal zijn. Roovers: ‘Deze generatie is nog in staat dingen te vernietigen. Er komt – met deze vooruitgang – een moment dat dat niet meer kan. De vriezer wordt dan een soort cryokast: informatie wordt volledig geconditioneerd om voor de ultralange termijn te bewaren. Laten we niet naïef zijn: er zal veel informatie zijn die ons blijft achtervolgen, maar dit willen we toch echt niet. Het recht om vergeten te worden? Perfect. Maar kunnen we dat dan wat breder trekken?’

Kritisch blijven kijken
Als het aan Roovers ligt is de oplossing niet zo ingewikkeld. ‘Nogmaals, ik ben niet naïef en weet dat technologie verder zal oprukken, maar blijf alsjeblieft kritisch. Kijk naar wat er gebeurt en stel vragen. Stel je onafhankelijk op en laat je niet zomaar profileren door zoekmachines of bedrijven die een verdienmodel hebben met Big Data. Praat vooral met elkaar en niet alleen tegen een computer. Je hoeft ook niet meteen ergens op te reageren. Soms is later echt beter. Eerst even nadenken, de consequenties afwegen en met andere overleggen geeft een betere nuance in onze communicatie. Dan zou de polarisatie in de maatschappij, die nu zo heftig lijkt, ook een stuk minder zijn.’