Trends volgens ‘Trendrapport Informatiesamenleving 2023’ van de VNG

Onlangs publiceerde de VNG haar Trendrapport Informatiesamenleving 2023. Belangrijkste trends die de VNG signaleert zijn:
- Hoe bedreigend is de opkomst van desinformatie en deepfakes?
- Hoe ver zijn we met de registratie van sensoren en algoritmen?
- Als het internet straks een 3d-omgeving is, wie maakt daar dan de dienst uit?
- Hoe zorgen we voor digitale toegankelijkheid voor mensen met een beperking?
- Wat is de staat van onze digitale veiligheid?

Desinformatie

Desinformatie is een groeiend probleem in de samenleving, waarmee (lokale) overheden moeten leren omgaan. Het is een complex en veelzijdig fenomeen dat bestaat in een internationale context, maar ook puur op lokaal niveau kan spelen.

Toonaangevende instituten waarschuwen dat desinformatie door verdergaande digitalisering een steeds groter bereik heeft, met de potentie om onze democratische rechtsorde aan te tasten. Desinformatie speelt vaak in op bestaand maatschappelijk ongenoegen en heeft veelal een polariserende werking. Daarmee kan het de maatschappelijke onrust vergroten. Door de algoritmen die aan de basis liggen van sociale mediaplatforms kan de desinformatie snel en breed verspreid worden. Om de effecten van desinformatie te beperken, adviseren wetenschappers om als overheid transparant te handelen, een pluriform medialandschap te behouden en te investeren in de mediawijsheid van inwoners.

Sensoren en algoritmen

Sensoren en algoritmen hebben de potentie om gemeenten te ondersteunen in hun taken. Dataverzameling via sensoren kan leiden tot betere informatie en algoritmen kunnen deze grote hoeveelheden data in korte tijd analyseren. Tegelijkertijd kunnen deze digitale technologieën ook verstrekkende gevolgen hebben voor de samenleving en de balans tussen inwoners en overheid.

Toonaangevende instituten waarschuwen dat deze nieuwe technologieën vragen om meer checks and balances – een nieuwe kijk op controleerbaarheid en aanspreekbaarheid. Dat komt doordat digitalisering inherent ondoorzichtig maakt, doordat het vaak lastig is om precies te weten hoe deze systemen werken. Verschillende adviesraden doen daarom de aanbeveling om de transparantie rondom deze technologieën via registratie te vergroten en de democratische legitimiteit van het gebruik van zulke technologieën te versterken via publieke verantwoording.

De Digitale ruimte

Over de toekomst van de digitale ruimte, de plek waar wij ‘online zijn’, vindt momenteel volop discussie plaats. Enerzijds hebben technologiebedrijven de afgelopen jaren miljarden geïnvesteerd in overkoepelende ontwikkelingen als de Metaverse en Web3 en doen grote beloftes de ronde over de digitale samenleving. Anderzijds is er een groeiende kritiek vanuit de wetenschap en samenleving op deze ‘market push’. Vanuit deze groepen is er juist een oproep om het ontwerp van de digitale ruimte meer op publieke waarden te baseren.

Digitale veiligheid

Digitalisering biedt veel kansen, maar brengt ook een groeiend aantal risico’s met zich mee. Dit heeft ook consequenties voor de dreigingen waar gemeenten mee te maken krijgen. Het belang van een digitaal weerbare samenleving, inwoners en ondernemers staat hierbij voorop. Hierbij moet aandacht zijn voor thema’s als cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit en voorbereiding op digitale ontwrichting, incidenten en crises. Daarnaast moet het vanzelfsprekend zijn dat de gemeentelijke organisatie zelf ook weerbaar is.

Om effectief aan de slag te gaan met het thema digitale veiligheid zijn, zowel voor weerbare inwoners en ondernemers als voor de gemeentelijke organisatie, op lokaal niveau drie randvoorwaarden noodzakelijk die momenteel nog ontbreken:

1) Gemeenten hebben onvoldoende financiële middelen om op lokaal niveau voldoende maatregelen te nemen. Structurele middelen zijn essentieel om de weerbaarheid op digitale veiligheid de komende jaren te verhogen;

2) Het fysieke veiligheidsstelsel is niet toereikend voor digitale incidenten en – crises. Hiervoor is een digitaal veiligheidsstelsel nodig om de verantwoordelijkheden, rollen, taken en bevoegdheden voor digitale veiligheid te organiseren;

3) De informatiepositie van gemeenten op digitale veiligheid is onvoldoende. Een cyberbeeld, dat duiding en inzicht geeft in aard en omvang van de problematiek en directe informatievoorziening bij dreigingen, incidenten en kwetsbaarheden helpt gemeenten om effectief, efficiënt en tijdig op te treden.

Door met diverse partijen samen op te trekken en deze randvoorwaarden te creëren, kan een nog grotere stap worden gezet naar een digitaal veilig Nederland.

Lees HIER het hele rapport van de VNG.